دستکش کار چیست و چه کاربردی دارد؟
دستکش کار یکی از تجهیزات حفاظت فردی (PPE) است که برای محافظت از دستها در برابر خطراتی مانند برش، سایش، ضربه، حرارت، مواد شیمیایی و… استفاده میشود. انتخاب انواع دستکش کار باید بر اساس نوع فعالیت و خطرات محیط کار انجام شود؛ زیرا هر دستکش سطح حفاظت متفاوتی دارد و برای همه مشاغل مناسب نیست.
دستکش ضدبرش لاتکس
دستکش ضدبرش لاتکس معمولاً از یک لایه بافتنی مقاوم در برابر برش به همراه پوشش لاتکس در کف و انگشتان تولید میشود. الیاف لایه زیرین وظیفه ایجاد مقاومت در برابر برش را بر عهده دارند و پوشش لاتکس نیز به افزایش چسبندگی، انعطافپذیری و مقاومت در برابر سایش کمک میکند.
این نوع دستکش برای فعالیتهایی مانند برشکاری، مونتاژ، جابهجایی قطعات فلزی و کارهای صنعتی که احتمال تماس دست با لبههای تیز وجود دارد، کاربرد دارد. البته میزان مقاومت در برابر برش به نوع الیاف و ساختار دستکش بستگی دارد و هر دستکش لاتکسپوش الزاماً ضدبرش محسوب نمیشود.
دستکش کف مواد وینیل
دستکش کف مواد وینیل معمولاً از آستر بافتنی به همراه پوشش PVB (پلیوینیل بوتیرال) در کف دست و انگشتان تولید میشود. این پوشش با ایجاد اصطکاک مناسب، به بهبود چسبندگی، مقاومت در برابر سایش و محافظت از دست در برابر آلودگی و تماسهای مکانیکی روزمره کمک میکند.
این دستکش برای کارهای عمومی و صنعتی مانند بستهبندی، انبارداری، جابهجایی کالا، مونتاژ و برخی فعالیتهای ساختمانی کاربرد دارد. میزان حفاظت آن به نوع و ضخامت پوشش و ساختار آستر بستگی دارد؛ بنابراین نباید هر دستکش کف مواد وینیل را برای کار با مواد شیمیایی یا خطرات جدی، مناسب دانست.
دستکش کف مواد نیتریل
دستکش کف مواد نیتریل معمولاً از آستر بافتنی و پوشش نیتریل (NBR) در کف دست و انگشتان تولید میشود. نیتریل به دلیل مقاومت مناسب در برابر سایش، روغن و چربی و همچنین ایجاد چسبندگی خوب، برای بسیاری از فعالیتهای صنعتی و مکانیکی انتخاب مناسبی است. این نوع دستکش در برابر برخی اسیدها و حلالهای شیمیایی نیز مقاومت قابل قبولی دارد، اما میزان مقاومت آن به نوع ماده شیمیایی، غلظت و مدت تماس بستگی دارد.
این دستکش برای مونتاژ، تعمیرات، جابهجایی قطعات، کارهای مکانیکی و فعالیتهایی که تماس با روغن، چربی یا برخی مواد شیمیایی وجود دارد کاربرد دارد. میزان حفاظت دستکش به نوع آستر، ضخامت و طراحی پوشش نیتریل بستگی دارد؛ بنابراین صرفاً نیتریلی بودن دستکش به معنای مقاومت در برابر همه مواد شیمیایی یا خطرات مکانیکی نیست.
دستکش چرمی
دستکش چرمی از چرم طبیعی، معمولاً چرم گاوی، بز یا سایر انواع چرم مناسب برای تولید دستکش ساخته میشود. چرم به دلیل استحکام و دوام مناسب، از دستها در برابر سایش، خراش، تماس با اجسام زبر و برخی آسیبهای مکانیکی محافظت میکند. میزان حفاظت دستکش به نوع و ضخامت چرم، طراحی و ساختار آن بستگی دارد و هر دستکش چرمی الزاماً برای همه خطرات صنعتی مناسب نیست.
دستکشهای چرمی در مدلهای مختلفی تولید میشوند. دستکش چرمی ساق کوتاه برای کارهای عمومی و فعالیتهایی که حفاظت بیشتر مچ و ساعد ضروری نیست، گزینه مناسبی است؛ در مقابل، دستکش چرمی ساق بلند بخش بیشتری از مچ و ساعد را میپوشاند و برای فعالیتهایی مانند کارهای سنگین، آهنگری و برخی کاربردهای جوشکاری که احتمال تماس دست و ساعد با حرارت، جرقه یا ذرات داغ وجود دارد، کاربرد بیشتری دارد.
البته برای کاربردهای تخصصی مانند جوشکاری، صرفاً چرمی بودن دستکش کافی نیست و محصول باید الزامات استاندارد مربوط به همان خطر را نیز داشته باشد.
دستکش بوتیل
دستکش بوتیل از لاستیک بوتیل (Butyl Rubber) ساخته میشود و به دلیل ساختار این ماده، مقاومت بالایی در برابر نفوذ و تماس با برخی مواد شیمیایی دارد. این دستکش بهویژه در برابر آلدهیدها، کتونها، استرها و برخی اسیدهای معدنی غلیظ عملکرد مناسبی دارد.
دستکش بوتیل بیشتر در صنایع شیمیایی، دارویی، آزمایشگاهی و فرایندهای تولید و جابهجایی مواد شیمیایی استفاده میشود. انعطافپذیری مناسب و قابلیت حفظ چابکی دست نیز از ویژگیهای مهم این نوع دستکش است. با این حال، مقاومت شیمیایی آن برای همه مواد یکسان نیست و انتخاب دستکش باید بر اساس نوع ماده شیمیایی، غلظت و مدت تماس و دادههای آزمون محصول انجام شود.
دستکش ضد اسید
دستکش ضد اسید یک جنس مشخص ندارد و بسته به نوع ماده شیمیایی میتواند از موادی مانند PVC، نیتریل، نئوپرن، لاتکس یا بوتیل ساخته شود. انتخاب جنس مناسب به نوع اسید، غلظت، دما و مدت تماس بستگی دارد؛ زیرا هیچ مادهای در برابر همه مواد شیمیایی مقاومت یکسانی ندارد.
این دستکشها برای محافظت از دست در برابر تماس با اسیدها و سایر مواد خورنده در صنایعی مانند شیمیایی، تولیدی، آزمایشگاهی و نظافت صنعتی استفاده میشوند. برای اطمینان از میزان حفاظت، باید مقاومت شیمیایی محصول بر اساس ماده موردنظر و نتایج آزمون آن بررسی شود؛ استاندارد ISO ۳۷۴-۱:۲۰۲۴ نیز الزامات مربوط به دستکشهای محافظ در برابر مواد شیمیایی خطرناک را مشخص میکند.
دستکش لاتکس پزشکی
دستکش لاتکس پزشکی از لاتکس لاستیک طبیعی ساخته میشود و به دلیل کشسانی، انعطافپذیری و حس لمسی مناسب، در معاینات و برخی اقدامات پزشکی کاربرد دارد. این دستکشها معمولاً یکبارمصرف هستند و با ایجاد یک سد محافظ، تماس دست با خون، ترشحات بدن و سایر مواد آلوده را کاهش میدهند. استاندارد ISO ۱۱۱۹۳-۱:۲۰۲۰ الزامات دستکشهای معاینه پزشکی یکبارمصرف ساختهشده از لاتکس یا محلول لاستیکی را مشخص میکند و در حال حاضر نسخه منتشرشده این استاندارد همچنان ISO ۱۱۱۹۳-۱:۲۰۲۰ است؛ نسخه جدید آن در مرحله بازنگری قرار دارد.
یکی از محدودیتهای این نوع دستکش، احتمال ایجاد حساسیت به لاتکس طبیعی در برخی افراد است. به همین دلیل، برای افراد حساس میتوان از دستکشهای پزشکی ساختهشده از موادی مانند نیتریل استفاده کرد. همچنین دستکشهای پزشکی یکبارمصرف نباید شسته یا دوباره استفاده شوند. این ویژگیها باعث شده دستکش لاتکس پزشکی یکی از انواع دستکش کار مورد استفاده در محیطهای درمانی و آزمایشگاهی باشد.
دستکش نیتریل پزشکی
دستکش نیتریل پزشکی از لاستیک مصنوعی نیتریل (NBR) ساخته میشود و معمولاً بهصورت یکبارمصرف، در مدلهای استریل یا غیر استریل و همچنین پودری یا بدون پودر تولید میشود. این دستکش با ایجاد یک سد محافظ، از تماس مستقیم دست با خون، ترشحات بدن و سایر مواد آلوده جلوگیری کرده و در مراکز درمانی، آزمایشگاهها و کلینیکها کاربرد گستردهای دارد.
یکی از مهمترین مزایای دستکش نیتریل پزشکی، عدم استفاده از لاتکس طبیعی در ساخت آن است؛ به همین دلیل برای افرادی که به لاتکس حساسیت دارند، گزینه مناسبی محسوب میشود.
همچنین این دستکش از انعطافپذیری و دوام مناسبی برخوردار است، اما نباید تصور کرد که در برابر همه مواد شیمیایی یا خطرات مکانیکی مقاومت کامل دارد. دستکشهای پزشکی یکبارمصرف نیز پس از استفاده باید تعویض شوند و قابلیت شستشو یا استفاده مجدد ندارند. به همین دلیل، دستکش نیتریل پزشکی یکی از پرکاربردترین انواع دستکش کار در محیطهای درمانی و بهداشتی به شمار میرود.
دستکش آنتی استاتیک
دستکش آنتیاستاتیک معمولاً از الیاف با قابلیت اتلاف بار الکتریکی ساکن مانند الیاف رسانا یا مواد آمیخته با رشتههای رسانا ساخته میشود. این ساختار کمک میکند بار الکتریکی ایجادشده روی دستکش و دست، بهجای تجمع روی سطح، بهصورت کنترلشده تخلیه شود. در محیطهای ESD، استفاده از دستکشهای رسانا یا اتلافکننده بار در کنار یک سیستم مناسب اتصال به زمین اهمیت دارد.
این دستکشها بیشتر در تولید و مونتاژ قطعات الکترونیکی، تعمیر تجهیزات حساس و محیطهایی که از قطعات حساس به تخلیه الکترواستاتیکی (ESD) استفاده میشود کاربرد دارند.
نکته مهم این است که دستکش آنتیاستاتیک دستکش عایق برق نیست و برای محافظت در برابر برقگرفتگی طراحی نشده است؛ عملکرد آن باید متناسب با الزامات کنترل الکتریسیته ساکن و مشخصات فنی محصول بررسی شود.
دستکش خالدار
دستکش خالدار معمولاً از الیاف بافتنی مانند پنبه، پلیاستر یا نایلون ساخته میشود و برای افزایش اصطکاک، روی کف دست و گاهی انگشتان آن نقاط PVC قرار میگیرد. این نقاط باعث بهبود چسبندگی دستکش و مقاومت بیشتر سطح آن در برابر سایش میشوند، در حالی که بخشهای بدون پوشش همچنان امکان گردش هوا و انعطافپذیری دست را حفظ میکنند.
این دستکش بیشتر برای جابهجایی و حمل کالا، بستهبندی، انبارداری، مونتاژ و کارهای عمومی کاربرد دارد؛ بهخصوص زمانی که گرفتن اجسام و جلوگیری از لغزش آنها اهمیت دارد. البته دستکش خالدار برای خطرات جدی مانند برش، مواد شیمیایی یا حرارت مناسب نیست، مگر اینکه محصول بهطور مشخص برای آن خطر طراحی و آزمون شده باشد.
دستکش بنایی
دستکش بنایی معمولاً از آستر بافتنی پنبهای، پلیاستر یا ترکیبی از الیاف ساخته میشود و بسته به مدل، کف و انگشتان آن با مواد لاتکس پوشش داده میشود. این پوشش به افزایش چسبندگی و مقاومت دستکش در برابر سایش کمک میکند. نوع دستکش باید متناسب با خطرات واقعی محیط کار انتخاب شود؛ استاندارد ISO ۲۱۴۲۰ نیز الزامات عمومی مربوط به طراحی، راحتی، ساخت و علامتگذاری دستکشهای محافظ را مشخص میکند.
این دستکش برای جابهجایی مصالح، حمل آجر و بلوک، کار با ابزار، بستهبندی و فعالیتهای عمومی ساختمانی کاربرد دارد و از دست در برابر سایش، خراش و برخی آسیبهای مکانیکی محافظت میکند. با این حال، دستکش بنایی معمولی برای خطراتی مانند برش شدید، مواد شیمیایی یا حرارت بالا مناسب نیست، مگر اینکه محصول بهطور مشخص برای این خطرات طراحی و آزمون شده باشد.
جمع بندی
انتخاب درست از میان انواع دستکش کار باید بر اساس نوع فعالیت و خطرات موجود در محیط کار انجام شود. دستکشهای ضدبرش، نیتریل، وینیل، چرمی، بوتیل، ضداسید و سایر مدلها هرکدام برای شرایط مشخصی طراحی شدهاند و نمیتوان یک نوع دستکش را برای تمام مشاغل مناسب دانست. توجه به جنس، ساختار، سطح حفاظت و مشخصات فنی محصول، نقش مهمی در انتخاب دستکش مناسب و حفظ ایمنی دستها دارد.
برای مشاهده و خرید انواع دستکش کار صنعتی و دریافت اطلاعات بیشتر درباره محصولات، میتوانید محصولات و خدمات کارخانه ماهور را بررسی کنید.
۲ پاسخ
مقاله مفیدی بود
یه سوال برای شغل پر خطری مثل نجاری که کار با اره و … داره که خطرناک هم هستن چه نوع دستکشی مناسب هست برای این کار؟
برای شغل نجاری معمولا از دستکش های ضدبرش رایج هست و استفاده میکنن اما اگر مقاومت بیشتر در برابر اره و دستگاه های برش میخواید باید از دستکش های با بافت کولار استفاده کنید.
برای اطلاعات بیشتر میتونید این مقاله رو مطالعه کنید.